TENMAK’tan Yerli ve Yenilikçi İnsansız Radyasyon İzleme Sistemi İ-RİS
Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) Nükleer Enerji Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen yerli radyasyon doz hızı dedektörü, radyolojik ve nükleer acil durumlarla mücadelede çığır açan bir yenilik sunuyor. Yaklaşık 5 kg ağırlığındaki modüler yapısıyla dikkat çeken bu sistem, zorlu arazi koşullarında ve erişilmesi güç bölgelerde hızlı ve güvenli radyolojik haritalama imkânı sağlıyor. İnsansız Hava Araçları’ndan (İHA) bağımsız olarak da kullanılabilen dedektör, ilk müdahale ekiplerinin, halkın ve çevrenin maruz kalabileceği radyasyon doz hızlarını anında tespit ederek hayati bir rol üstleniyor.
Sistem, iki farklı dedektör teknolojisiyle donatılmış durumda. Birinci dedektör, 2,5 kg ağırlığında, 11 cm x 5,5 cm x 35 cm boyutlarındaki plastik sintilasyon dedektörü ve fotoçoğaltıcı tüpten (PMT) oluşuyor. İkinci dedektör ise 10 adet 1 cm çapında ve 4 mm kalınlığında yeni nesil LaYO seramik sintilatörlü fotodiyot tabanlı bir yapıya sahip. Bu yenilikçi tasarım, operatörlerin güvenli bir mesafeden ölçüm yapmasına olanak tanırken, gama radyasyon sayım verilerini hassas bir şekilde topluyor.
Dedektör tarafından elde edilen veriler, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve jeoistatistiksel yöntemlerle analiz edilerek radyolojik yoğunluk haritaları oluşturuluyor. İnterpolasyon teknikleri sayesinde ölçüm noktaları arasındaki bölgeler için tahminler yapılarak, radyasyon dağılımı yüksek doğrulukla ortaya konuyor. Sistem, 172 kBq aktiviteli bir noktasal radyoaktif kaynağı 3 metre mesafeden tespit edebilecek kadar güçlü bir performans sergiliyor.
Bu yerli teknoloji, nükleer tesislerin güvenliğinden atık sahalarının denetimine, radyasyon kaynaklı acil durum müdahalelerinden KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer) tehdit tespit operasyonlarına kadar geniş bir yelpazede kullanılma potansiyeline sahip. TENMAK’ın bu başarısı, Türkiye’nin nükleer teknoloji alanındaki yerli ve milli kapasitesini bir kez daha gözler önüne seriyor.